Zamek Dzikowski w Tarnobrzegu

Zamek w Tarnobrzegu to unikatowa rezydencja zasłużonego dla Polski rodu hr. Tarnowskich herbu Leliwa, której początki sięgają XV wieku. Rozbudowywany w XVII i XVIII wieku, w latach 1834-1836 został przekształcony w rezydencję – muzeum. Tym samym – po Puławach, Wilanowie i Lwowie – stał się jednym z pionierskich ośrodków kolekcjonerstwa i muzealnictwa w Polsce. Na zgromadzoną przez Tarnowskich Kolekcję Dzikowską składały się galeria malarstwa europejskiego z XVI – XVIII wieku, biblioteka starodruków oraz archiwum rodowe. Uzupełniały ją cenne pamiątki po bohaterach narodowych Polski i znanych postaciach historycznych m.in. po hetmanie Janie Tarnowskim, księciu Józefie Poniatowskim oraz cesarzu Napoleonie Bonapartem. Zbiory zamkowe słynęły z obrazów Rembrandta, Van Dycka, Sustermansa, Tycjana, Veronesea, Carracich, a także z rękopisu „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. W murach zamkowych miały miejsce wydarzenia o charakterze historycznym, jak Konfederacja Dzikowska 1734 roku czy Zjazd Konserwatystów w 1927 roku. W Kaplicy zamkowej bierze swój początek kult cudownego obrazu Matki Boskiej Dzikowskiej.

fot. Agata Rybka

W grudniu 1927 roku zamek spłonął, po czym został odbudowany w stylu architektury baroku epoki Wazów. Powstało wtedy dzieło wybitne, będące ostatnią monumentalną realizacją architektoniczną w dziejach ziemiaństwa polskiego. Obecnie zamek, będący siedzibą Muzeum Historycznego m. Tarnobrzega, przywracany jest do dawnej świetności, za sprawą prac remontowo – konserwatorskich realizowanych ze środków miasta Tarnobrzega, funduszy Unii Europejskiej, oraz dotacji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Przewiduje się odnowienie, urządzenie i udostępnienie do zwiedzania blisko trzydziestu wnętrz zamkowych takich jak Kaplica, Biblioteka, Poczekalnia, Gabinet Antyczny, Toaleta i Sypialnia Hrabiego, Pokój Biały, Pokój Żółty, Sala Sejmowa, Sala Konfederacji Dzikowskiej, Kredens, Komnata Herbowa, Pokój Włoski, Pokój Holenderski, Gotowalnia Hrabiny, Archiwum, Gabinet Miniatur, Zbrojownia. W urządzonych już piwnicach z XV-XVII wieku można zapoznać się z archeologią Tarnobrzega i historią zamku, na piętrze funkcjonować będzie wystawa poświęcona dziejom Tarnobrzega oraz liczne ekspozycje czasowe.

W otoczeniu zamku znajdują się relikty fortyfikacji bastionowych z I połowy XVII wieku, park krajobrazowy z przełomu XVIII i XIX wieku, a także zespoły kuchni oraz ujeżdżalni koni i powozowni. Interesujący jest też secesyjny budynek dawnej elektrowni zamkowej z początków XX wieku. W budynkach tych powstanie wysokiej klasy zespół gastronomiczno-hotelowy oferujący swoje usługi dla turystów, uczestników sympozjów i konferencji.

 

Kościół i Klasztor Dominikanów z końca XVII wieku

Historia klasztoru dominikanów w Tarnobrzegu nierozerwalnie wiąże się z obecnością na tym terenie rodu Tarnowskich, którzy pojawili się tu w połowie XIV wieku. Król Zygmunt III Waza, aktem lokacyjnym 28.05.1593 r. nadał Tarnobrzegowi prawa miejskie. Z tym okresem związane jest pojawienie się obrazu Matki Bożej. Obraz znajdował się w kaplicy zamku w Dzikowie. Tam zaczął słynąć cudami i w konsekwencji 11.11.1675 r. biskup krakowski Andrzej Trzebicki ogłosił go za cudowny. Sława przyciągająca tłumy wiernych spowodowała podjęcie decyzji o budowie świątyni dla godnej oprawy obrazu. Dnia 17 lutego 1677 r. biskup krakowski Mikołaj Oborski poświęcił drewniany kościół, do którego rok później przeniesiono obraz Matki Boskiej. Pod koniec XVII wieku dominikanie podjęli prace nad budową murowanego kościoła. Projektodawcą był Jan Michał Link. W 1698 r. kapituła zakonna w Łucku zezwoliła kościołowi klasztornemu na używanie tytułu Matki Boskiej Różańcowej. W 1703 r. doszczętnie spłonął drewniany kościół. Trzy lata później biskup Stanisław Biegański konsekrował murowany kościół wraz z ołtarzem. W ciągu następnych dziesięcioleci uzupełniano wyposażenie wnętrza kościelnego, w tym wspaniały ołtarz wielki, stanowiący oprawę dla cudownego obrazu Matki Boskiej Dzikowskiej.

fot. Agata Rybka

W 1905 roku gmina katolicka wystąpiła z wnioskiem o utworzenie oddzielnej parafii przy kościele OO. Dominikanów. Projekt dostarczył Jan Sas-Zubrzycki, a zakładał on dostawienie naw bocznych, budowę dwóch wież frontowych wraz z nadbudową kruchty. Prace te zrealizowano na początku XX wieku, rezygnując z wieży północnej. W trakcie I Wojny Światowej znacznie został uszkodzony dach kościoła, zaś w 1915 r. także chór, organy, sklepienia i witraże. W 1930 roku przystąpiono do gruntownej restauracji świątyni. W czasie walk obronnych w 1939 r. uszkodzona została m. in. wieża kościelna. Dość szybko usunięto jednak zniszczenia. Kilkakrotnie odnawiany w okresie powojennym, kościół stanowi dziś prawdziwą ozdobę Tarnobrzega. W 1934 r. dzięki zaangażowaniu hrabiego Tarnowskiego, utworzono parafię.

Opracowano na podstawie tekstu o. Dariusza Kantypowicza OP

www.tarnobrzeg.dominikanie.pl

 

Rynek - Plac Bartosza Głowackiego

Tarnobrzeski rynek zwany jest oficjalnie Placem Bartosza Głowackiego. Na przestrzeni wieków różnie wyglądało zagospodarowanie rynku, wyznaczonego przez stałe elementy: na północnym zachodzie klasztor Dominikanów, po przekątnej dawną synagogę, w niewielkim oddaleniu po stronie północnej zamek Tarnowskich.

Linia zabudowy wokół rynku była stała, zmieniał się jednak ich charakter. W wieku XIX cała zabudowa rynku była wykonana z drewna z łatwopalnym pokryciem dachowym. Z tego powodu pożar z roku 1888 strawił niemal całe miasto. Kamienice odbudowano już z użyciem cegieł.

Pod koniec XIX wieku i na początku XX wieku wszystkie nieruchomości w rynku były w posiadaniu Żydów. Pośrodku rynku znajdował się ratusz (jego dawny obrys zaznaczono obecnie podwyższeniem), szereg klombów lub, po wojnie, całkiem wysoki park z alejkami, otoczony drogą asfaltową i parkingami.

fot. Agata Rybka

Tarnobrzeski rynek był świadkiem najważniejszych wydarzeń w historii miasta, jak również jego codzienności. Tu odbywał się handel - wprost z wozów lub z drewnianych budek, tu odbywały się miejskie uroczystości, tu w końcu dochodziło do burzliwych zgromadzeń, które były początkiem tzw. Republiki Tarnobrzeskiej.

W północno-wschodnim rynku miasta znajduje się pomnik Bartosza Głowackiego autorstwa Władysława Korpala, ufundowany z inicjatywy i dzięki ofiarności mieszkańców w roku 1904. W ten sposób chłopski bohater stał się poniekąd symbolem Tarnobrzega, chociaż w rzeczywistości nie ma z nim nic wspólnego. Nawet hejnał miasta oparty jest na pieśni "Bartoszu - Bartoszu".

Z okazji zakończenia modernizacji tarnobrzeskich wodociągów na rynku postawiono fontannę z różą pośrodku odlaną w hucie zaprzyjaźnionego Czernichowa na Ukrainie. Fontanna nie tylko pulsuje wyrzucaną wodą, ale również odtwarza nastrojową muzykę.

Źródło: http://www.tarnobrzeg.it/

 

Kaplica i Klasztor Dominikanek z połowy XIX wieku

Wielowieś, (łac.) Magnavilla, w kronikach Jana Długosza Wyelyawieś - najbardziej na północ wysunięta część Tarnobrzega. Osada w tym miejscu założona w XII wieku była fundacją rodu Mądrostków.

Tu przez Matkę Kolumbę Białecką w 1861 roku zostało założone Zgromadzenie Sióstr św. Dominika. Początkowo Matka Kolumba z siostrami zamieszkiwała ubogą wikarówkę. Dzięki staraniom Założycielki i Proboszcza Wielowsi, ks. Juliana Leszczyńskiego, rozpoczęto budowę klasztoru i kaplicy. Jest to  XIX-wieczny kompleks budynków, wzniesiony w latach 1861-66 wg projektu Aleksandra Gebauera (1828-1888). Wielowieś aktualnie leży w granicach diecezji sandomierskiej na terenie parafii św. Gertrudy i św. Michała Archanioła. Z tyłu klasztoru znajduje się grób Matki Założycielki.

Źródło: www.dominikanki.pl 

 

Jezioro Tarnobrzeskie (dawna kopalnia odkrywkowa siarki)

Zbiornik powstał na terenie dawnej kopalni siarki. Z końcem 1992 roku zakończone zostało wydobycie siarki w odkrywce „Machów". Prace likwidacyjne w Kopalni rozpoczęto w 1994 r. na mocy decyzji Ministra Przemysłu i Handlu. Stawiając Kopalnię w stan likwidacji, wskazano jednocześnie wodny kierunek zagospodarowania wyrobiska. Aby ten cel osiągnąć należało uporządkować tereny zdegradowane, a przede wszystkim zabezpieczyć wyrobisko kopalniane poprzez budowę warstwy izolującej, odpowiednie wyprofilowanie i umocnienie skarp. W miejscu wyrobiska poeksploatacyjnego „Machów” zlokalizowanego po prawej stronie Wisły utworzony został zbiornik wodny o charakterze rekreacyjnym o powierzchni 500 ha i głębokości 42 m. Od października 2001r. rozpoczęto prace przygotowawcze związane z budową obiektów napełniania zbiornika (tj. kanału ujęciowego o długości 224 mb i wału tymczasowego). W dniu 24.02.2005 r. na podstawie wyników badań wody rzeki Wisły rozpoczęto napełnianie zbiornika „Machów”. Ostatecznie napełnianie zakończyło się w 2010 roku i wtedy też po raz pierwszy, zbiornik został udostępniony wszystkim chętnym.

fot. Wacław Szczepański www.waciobird.pl

Duża powierzchnia, regularny kształt i stosunkowo niewielkie wzniesienia, obecne tylko przy wschodniej linii brzegowej sprawiają, że jest to wymarzone miejsce dla miłośników żeglarstwa i windsurfingu. Uczestnicy organizowanych regularnie regat, którzy do Tarnobrzega zjeżdżają z różnych stron Polski, chwalą panujące tu warunki. Swoje miejsce nad Jeziorem znajdują jednak nie tylko miłośnicy żeglarstwa, ale także nurkowie, którzy zachwalają czystość (I klasa czystości) i przejrzystość wody. W sezonie codziennie można spotkać liczące od kilkunastu do kilkudziesięciu osób grupy nurkowe przyjeżdżające z różnych stron Polski.

Źródło: własne, www.tarnobrzeg.it, www.ksmachow.pl

 

Kościół pw. Św. Gertrudy i Św. Michała w Wielowsi z XIX wieku.

Wielowieś - pierwotna nazwa łacińska Magnavilla, według Jana Długosza Wyelyawieś, to stara nadwiślańska osada, założona w XII wieku. Była fundacją rodu Mądrostków. Do czasu zbudowania kościoła należała prawdopodobnie do parafii grodzkiej w Sandomierzu. Już w 1215 r. została erygowana parafia i włączona do diecezji krakowskiej. Przez Wielowieś według tradycji przechodzili: św. Jacek, bł. Czesław, bł. Królowa Jadwiga.

źródło: www.sandomierz.opoka.org.pl

Od czasu zaborów Wielowieś należała do diecezji przemyskiej. W 1861 r. Matka Kolumba Róża Białecka założyła w Wielowsi Trzeci Zakon Polskich Sióstr Dominikanek Czynnych. Siostry prowadziły szkoły, opiekowały się chorymi, a w czasie epidemii cholery (1872) grzebały zmarłych. Kaplicę św. Gertrudy - patronki parafii, wybudował włościanin z Koćmierzowa, jako wotum wdzięczności za uwolnienie z niewoli tatarskiej. Do tej kaplicy dobudowywano kolejno drewniane kościoły, które uległy spaleniu. Obecny kościół zbudowano w 1884 r. staraniem ks. Władysława Ciechanowicza, a poświęcono w 1902 r. Rozbudowany został w 1934 r. Obok kościoła dzwonnica z końca XIX wieku. W kaplicy św. Gertrudy ołtarz uchodzi za "bardzo stary". Stacje drogi krzyżowej z 1920 r. Od 1985 r. prowadzi się prace konserwacyjne i remontowe. Odnowiono otoczenie kościoła, kościół otynkowano, pomalowano dach. Wiele uwagi poświęcono modernizacji wnętrza kościoła. Parafia posiada akta parafialne od 1787 r.

Źródło: http://www.sandomierz.opoka.org.pl

 

Kościół pw. Św. Marii Magdaleny w Miechocinie z XIV wieku

Kościół Świętej Marii Magdaleny został wybudowany w Miechocinie na długo przed zaistnieniem Tarnobrzega i do lat 20-tych XX wieku był kościołem parafialnym dla całego miasta. Przy miechocińskim kościele działała w XVII wieku Akademia Miechocińska, słynna z wysokiego poziomu nauczania szkoła parafialna. Parafię w Miechocinie erygowano w czasach Henryka Sandomierskiego (1132-1166), wtedy też, prawdopodobnie około 1160 roku powstał na górce miechocińskiej pierwszy drewniany kościół. O miechocińskiej parafii i murowanym już kościele wspomniał Jan Długosz w dziele "Liber Beneficiorum". Z tego okresu zachowało się gotyckie prezbiterium z charakterystycznym oknem w kształcie serca, umieszczonym za ołtarzem oraz z pięknym sklepieniem żebrowym. Wyraźna data pojawia się na kamiennej chrzcielnicy z 1484 roku.

W wyniku prac konserwatorskich z lat 90-tych XX wieku odkryto pod warstwą tynku unikalne polichromie z motywami biblijnymi (Ukrzyżowanie i Zwiastowanie) i roślinnymi (zrekonstruowanymi na podstawie modelu komputerowego, dużo młodszymi niż wizerunki postaci). Postacie mają około 2 metrów wysokości. Polichromie zachowały się bardzo dobrze, reprezentują też wysoki poziom artystyczny.

Na południowej ścianie odkryto wizerunek "Bestii" z głową konia, ptasim tułowiem, ogonem i tylnymi łapami o kształcie ptasich pazurów i ludzkiej stopy w szpiczastym pantoflu. Bestia unosząc głowę połyka krzew winorośli. Na zworniku sklepienia odkryto datę 1340 r., z tego czasu pochodzą odrestaurowane malowidła. W czasie remontu kościoła w latach 30-tych XX ubiegłego wieku pod starymi płytami w nawie głównej odkryto kryptę z ciałem dziewczynki, zachowanym w bardzo dobrym stanie (ciało przeniesiono do prezbiterium). Boczna kaplica przy kościele i piętnastometrowa wieża powstały dopiero po pierwszej wojnie światowej.

Źródło: http://www.tarnobrzeg.it/